Smart City, жасанды интеллект, дата-орталықтар және түрлі цифрлық сервистердің дамуы сенімді энергетикалық инфрақұрылымға тікелей байланысты. Қаланың коммуналдық қызметтерін, көшедегі жарықты, қауіпсіздік жүйелерін автоматты түрде басқаратын «ақылды» жүйелер тұрақты әрі үздіксіз электр қуаты болған жағдайда ғана жұмыс істей алады. Электр энергиясы бұлтты платформалардың, есептеу орталықтарының және қаланың цифрлық қызметтерінің тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Орталық Азияда осындай энергетикалық негізді қалыптастыруға Alageum Electric компаниялар тобы үлкен үлес қосып келеді.

Бұл – өңірдегі электротехникалық жабдық өндіретін ірі компаниялардың бірі. Компания шығаратын заманауи трансформаторлар мен цифрлық қосалқы станциялар электр желілерінің тұрақты жұмысын қамтамасыз етіп, цифрлық экономиканың дамуына жағдай жасайды. Дәл осы технологиялар ақылды қалалардың толыққанды жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.

Интеллектуалды электр желілеріне арналған технологиялар

Қазіргі кезде энергетика саласында заманауи трансформаторлық жабдықтар мен интеллектуалды электр желілеріне ерекше көңіл бөлініп жатыр. Цифрлық экономиканың маңызды элементтерінің бірі – энергияны үнемдейтін трансформаторлар. Alageum Electric құрамына кіретін Кентау трансформатор зауытының инженерлері ақылды қалалар мен интеллектуалды электр желілерінің тұрақты жұмысын қамтамасыз ететін жаңа жабдықтарды жасап шығарып жатыр. Кәсіпорынның маңызды жаңалықтарының бірі – қуаты 25-тен 2500 кВА-ға дейінгі ТМГиН типіндегі инновациялық трансформаторлар желісі. Заманауи материалдар мен жаңа технологияларды қолдану арқылы трансформатордағы бос жүріс және қысқа тұйықталу кезіндегі энергия шығынын айтарлықтай азайтуға болады. Бұл электр желілерінің тиімділігін арттырып, цифрлық экономика нысандарын сенімді энергиямен қамтамасыз етуге көмектеседі. Мысалы, бұрынғы үлгідегі ТМГ-630 трансформаторын жаңа ТМГиН-630 трансформаторымен салыстырғанда энергия шығыны едәуір азаяды. Бос жүрістегі шығын 1230 Вт-тан 486 Вт-қа дейін төмендейді (60%-дан астам азаяды). Қысқа тұйықталу кезіндегі шығын 9350 Вт-тан 4283 Вт-қа дейін азаяды (54%-дан астам). Мұндай өзгерістер жабдықты пайдалану шығындарын да азайтады. Энергия жоғалту аз болған сайын электр энергиясына кететін шығын да төмендейді. Бұл тұтынушылар мен энергетикалық компаниялар үшін тиімді. Жалпы алғанда, бүкіл энергетикалық жүйенің энергия тиімділігі артып, энергия тұтыну көлемі азаяды.

Цифрлық қосалқы станциялар және интеллектуалды трансформаторлар

Энергетика саласының келесі даму кезеңі – дәстүрлі жабдықтардан цифрлық және интеллектуалды қосалқы станцияларға көшу. Мұндай жүйелер электр желілерін нақты уақыт режимінде басқаруға мүмкіндік береді.

Осындай шешімдердің бірі – жүктеме кезінде кернеуді реттейтін жүйесі бар ТМГиН трансформаторы. Ол ECOTAP автоматты реттеу жүйесімен және цифрлық бақылау құралдарымен жабдықталған. Бұл құрылғы жүктеме өзгерген кезде де кернеуді тұрақты деңгейде ұстап тұрады. Сонымен қатар жабдықтың жұмысын қашықтан бақылауға және электр желілерін жылдам басқаруға мүмкіндік береді.

Цифрлық қосалқы станцияларды дамыту үшін тек интеллектуалды жабдық жеткіліксіз. Сонымен бірге энергетикалық нысандардың техникалық жағдайын тұрақты бақылап отыратын жүйелер де қажет.

Осы бағытта Alageum Electric және Asia Trafo трансформатор зауытының инженерлері «Ғылым қоры» АҚ қолдауымен қосалқы станция жабдықтарын үздіксіз бақылауға арналған цифрлық жүйе әзірледі.

Нәтижесінде Қазақстанда трансформаторлардың жұмысын тұрақты бақылап отыратын отандық орталықтандырылған мониторинг жүйесі жасалып, енгізілді. Бұл жүйе қосалқы станцияны өшірмей-ақ, жабдықтың техникалық жағдайын нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді.

Жүйе трансформаторлардың жұмысы туралы деректерді үнемі жинап, талдап отырады. Соның арқасында ықтимал ақауларды ерте анықтап, апаттың алдын алуға болады. Бұл электрмен жабдықтаудың сенімділігін айтарлықтай арттырады. Қазіргі уақытта Қазақстанда мұндай отандық жүйенің баламасы жоқ. Жоба толық жүзеге асырылып, өндірістік деңгейге жетті. Ғылыми зерттеуден бастап өнімді шығару мен нарыққа енгізуге дейінгі барлық кезең гранттық қаржыландыру арқылы орындалды.

Қазір бұл жүйе сериялық түрде өндіріліп, 220–500 кВ кернеулі қосалқы станцияларда қолданылып жатыр. Экономикалық тұрғыдан да бұл жобаның пайдасы үлкен. Отандық жүйе шетелдік баламалардан шамамен 30–40% арзан. Оны енгізу жабдықтардың апатқа ұшырау қаупін азайтып, энергетикалық компаниялардың пайдалану шығындарын төмендетеді. Сонымен қатар энергетика саласының технологиялық тәуелсіздігін күшейтеді. Жүйе Қазақстан аумағында өндіріліп, қызмет көрсетіледі, бұл импортқа тәуелділікті азайтады.

Энергетикадағы жасанды интеллект

Энергетиканы цифрландыру тек жабдықты жаңартумен шектелмейді. Тағы бір маңызды бағыт – энергия жүйелерін басқаруда интеллектуалды технологияларды қолдану.

Осы бағытта Alageum Electric құрамындағы Орал трансформатор зауыты да жұмыс жүргізіп жатыр. Кәсіпорын жасанды интеллект технологияларын пайдаланып, күн электр энергиясының өндірісін болжау жобасын іске асыруда. Бұл жоба да «Ғылым қоры» АҚ тарапынан гранттық қолдау алған. Қазір жаңартылатын энергия көздерінің үлесі өсіп келеді. Сондықтан электр энергиясының өндірісін дәл болжау өте маңызды. Күн энергетикасы ауа райына тәуелді болғандықтан, деректерді талдайтын интеллектуалды жүйелер электр станцияларының жұмысын тиімді жоспарлауға және электр желілерін дұрыс басқаруға көмектеседі.

Жоба Орал трансформатор зауыты базасында жүзеге асырылып жатыр. Болашақта әзірленген технологияларды Қазақстандағы және өңірдегі басқа елдердің энергетикалық нысандарында қолдану жоспарланып отыр.

Энергияны үнемдейтін трансформаторлар, цифрлық қосалқы станциялар, мониторинг жүйелері және интеллектуалды басқару технологиялары – цифрлық экономиканың негізгі техникалық базасын қалыптастырады. Осындай инфрақұрылымның нәтижесінде ақылды қалалар дамып, тұрақты энергетика жүйесі қалыптасып, болашақтың жоғары технологиялы қызметтері жүзеге асады.